اقسام اسم مصدر
" برای شناخت درست و علمی زبان و برای
جلوگیری از نابسامانی و گزینشهای نابجای
واژه ها و عملکرد درست در واژه سازی در
مقابل مفاهیم جدیدی که وارد جامعه می شوند
یا در جامعه پدید می آیند و نیز در مدارس و
سازمانهای انتشاراتی برای توجیه و روشنگری
تصحیحاتی که در نوشته ها و مقالات و کتابها
به عمل می آید و نیز برای سهولت یادگیری
زبانهای بیگانه آموختن دستور ، یک ضرورت
است ، و این ضرورت در حدی است که ما را
وادار می کند آن را خوب و درست یاد بگیریم . "
ـ
1- ــــ ِ ش در آخر بن مضارع :
ـ
ـــــــــــــــ خواهش ، کاهش ، جوشش ، کوشش ، بینش ، آموزش ،
ــــــــــــــــ پرورش ، نکوهش ..............
ـ
2- ــــ ِ شت در آخر بن مضارع :
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ برشت ، کنشت ، خورشت .............
ـ
3- ــــ ار در آخر بن ماضی :
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ رفتار ، گفتار ، کردار ، نوشتار ، جستار ، کشتار ..............
ـ
4- های بیان حرکت در آخر بن مضارع :
ـ
ـــــــــــــــــــــ خنده ، گریه ، مویه ، بوسه ، اندیشه ..........
ـ
5- ی در آخر صفت و گاهی اسم و به ندرت کلمات دیگر :
ـ
ـــــــــــ نزدیکی ، دوری ، خوبی ،
ـــــــــــ روشنی ، تاریکی ، بزرگی ، کوچکی ، شاگردی ، استادی ،
ـــــــــــ مادری ، پدری ، منی ، مایی ..........
ـ
6- ان در آخر بن مضارع برخی از فعلهای مرکب و به ندرت در آخر فعل ساده و یا اسم :
ـ
ـــــــــــ آشتی کنان ، عقد کنان ، یخبندان ، راه بندان ،
ـــــــــــ شیرینی خوران ، گذران ، چراغان ........
ـ
7- ــــ یت در آخر بعضی از اسمها و صفتهای عربی :
ـ
ـــــــــــ فاعلیت ، مفعولیت ، ماموریت ، مسوولیت ، ممنوعیت ، جاهلیت ، قاطعیت ،
ـــــــــــ فعالیت ،معافیت ، ضدیت ، آدمیت ، اسلامیت ، انسانیت ، مرکزیت ،
ـــــــــــ عربیت ، طرفیت ، قابلیت ..........
ـ
گاهی در محاوره و به پیروی از آن در نگارش ، این پسوند را به آخر بعضی از اسمها
و صفتها و ضمایر فارسی یا
کلمات غیر عربی که در فارسی مصطلح است نیز می افزایند :
ـ
ــــــــــ خواهانیت ، آشناییت ، دوروییت ، خریت ، خوبیت ، منیت ، دوییت ، بلدیت ،
ـــــــــــ برتریت ، بربریت ، فرعونیت ..........
ـ
8- بن ماضی فعل به تنهایی یا همراه کلمه یا جزء دیگر :
ـ
ـــــــــ ساخت ، رسید ، برآورد ، بازخرید ، پیشرفت ، عقب گرد ، رفت و آمد ،
ـــــــــ نشست و برخاست .........
ـ
9- بن مضارع یک فعل یا دو فعل جداگانه :
ـ
ــــــــــ گریز ، پندار ، ورانداز ، فروگذار ، گیرو دار ، جنب و جوش ، تکاپو ، کشاکش .........
ـ
10- بن ماضی یک فعل با بن مضارع همان فعل یا فعلی دیگر :
ـ
ـــــــــ جست و جو ، گفت و گو ، دوخت و دوز ، سوخت و سوز ، رفت و روب ،
ـــــــــ ریخت و پاش ، خرید و فروش ، .............
ـ
11- بن ماضی یا مضارع فعل به اضافه ی پسوند آن :
ـ
ــــــــــ ساختمان ، سازمان ، زایمان ..........
ـ
12- از تکرار ساخت امر یک فعل یا ترکیب ساخت امر دو فعل جداگانه :
ـ
ـــــــــــ بزن بزن ، بُکش بُکش ، بده بستان ، بزن بکوب ، بگیرببند .........
ـ
تمرین و پرسش :
ـ
-پنج اسم مصدر بنویسید که از بن مضارع و « ــــ ِ ش » ترکیب یافته باشد .
-پنج اسم مصدر بنویسید که با « ـــ گی » ترکیب شده باشد .
-در شعر زیر ، اسم مصدرها را با نوع هریک مشخص کنید :
ـ
ــــــــــــ بزرگی سراسر به گفتار نیست ـــــــــــــــــــ دو صد گفته چون نیم کردار نیست .
ـ
-از میان اسمهای زیر ، اسم مصدرها را با نوع هریک مشخص کنید :
ـ
ــــــــــــــ افزایش ، آرایش ،طالش ، رویش ...... ناله ، دانه ، بهانه ، دیوانه ، پویه ، آزادگی ،
ــــــــــــــ وارستگی ، خوشخویی ، خشکسالی ، بدحالی ،روش ، بیماری ،
ــــــــــــــ گریان ، حنابندان ............
ـ
-از کلمات و الفاظ زیر ، اسم مصدر بسازید :
ـ
ـــــــــــــــ بیزار ، کوش ، خوشحال ، بدآموز ، رفت ، پذیر ، خسته ، درخش ، تیزهوش ،
ـــــــــــــــ برادر ، پیدا ، برهنه ، کرد ، آواره ..........
ـ
-« پیروزی ، شکست ، گریز » چگونه کلماتی هستند ؟
ـ
ـــــــــــ الف ) هرسه اسم مصدرند
ـــــــــــ ب ) اولی و سومی اسم مصدر ، دومی اسم ذات
ـــــــــــ پ ) اولی اسم مصدر ، و دومی و سومی اسم مرکب
ـــــــــــ ت ) اولی و دومی اسم مصدر ، سومی اسم مرکب
ـ
-در جمله ی زیر کدام کلمات اسم مصدرند ؟
ـ
ــــــــ کار و کوشش ، خوشبختی و پیروزی در پی دارد .
ـ
-در نوشته ی زیر اسم مصدرها را با نوع هریک مشخص کنید :
ـ
ـــــــــــــ سرانجام بیماری سل ، وی را از پای درآورد ؛
ـــــــــــــ در حالی که هنوز در ستایش آزادی ،
ـــــــــــــ و مخصوصاً در ستایش صلح ،
ــــــــــــــ نغمه ها برلب داشت .
ـ
ـ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ برگرفته از کتاب ِ « دستور زبان فارسی ـ 1 »
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ویرایش دوم
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ تاًلیف ِ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دکتر حسن احمدی گیوی ـ |
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دکتر حسن انوری .
ـ
....دکلمه
Labels: poesie
